موضوع: ارزيابي فني سيستم هاي آبياري باراني اجرا شده در شهرستان اراك - بخش سوم

برابري راندمان پتانسيل كاربرد و راندمان واقعي كاربرد يكي از شاخص هاي مديريت خوب مي باشد . زيرا با انتخاب زمان و دور آبياري مناسب و آبياري كافي مي‌توان راندمان كاربرد سيستم را در حد پتانسيل آن بالا برد . البته لازم به ذكر است كه كمبود منابع آب باعث كم آبياري شده و حال چه اين مسئله هدف مديريت سيستم باشد و چه به ناچار به او تحميل شده باشد در هر دو حال كم آبياري باعث بالا رفتن راندمان پتانسيل مي‌گردد .

 بنابراين تنها اين شاخص ها بيانگر نحوه مديريت آبياري نبوده و بايستي منحني كفايت آبياري نيز رسم گردد .       

  

       شكل (2)-  منحني كفايت آبياري سيستم GK2 با ضريب يكنواختي 85%       شكل (1)- منحني كفايت آبياري سيستم GK1 با ضريب يكنواختي71%   

         شكل(4)- منحني كفايت آبياري سيستم MK2 با ضريب يكنواختي 81%    شكل (3)- منحني كفايت آبياري سيستم MK1 با ضريب يكنواختي 68%

 

 

      شكل (6)- منحني كفايت آبياري سيستم AW1 باضريب يكنواختي6/81%   شكل (5-)- منحني كفايت آبياري سيستم  VKبا ضريب يكنواختي6/87% 

 

 

     شكل (8)- منحني كفايت آبياري سيستم MW1 با ضريب يكنواختي 7/87%    شكل (7)- منحني كفايت آبياري سيستم AW2با ضريب يكنواختي 91%    

 

شكل (9)- منحني كفايت آبياري سيستم MW2 با ضريب يكنواختي 5/82%

  همان طور كه در شكل هاي (1) تا (9) مشاهده مي شود در سيستم هاي GK1 ، GK2 و VK آبياري بيش از نياز انجام گرفته و تقريباً هيچ نقطه اي از زمين كم آبياري نشده و گياه در هيچ نقطه اي تحت تنش قرار نگرفته است . از طرفي تلفات نفوذ عمقي زياد بوده كه با كاهش زمان آبياري مي‌توان آن را كاهش داد و در سيستم هاي AW2 ، MW1  ، MW2 آبياري كمتر از نياز صورت گرفته و در هيچ نقطه اي آبياري بيشتر از نياز انجام نگرفته و تلفات نفوذ عمقي وجود نداشته است . در سيستم هاي MK1 ، MK2 و AW1 نيز آبياري كمتر از نياز وجود داشته كه در سيستم هاي MK2 و AW1 به دليل بالا بودن ضريب يكنواختي و انجام آبياري به موقع ميزان تنش آبي وارده به گياه كم بوده و تلفات نفوذ عمقي نيز به ترتيب 11/10 و 37/24 درصد بوده است . در سيستم MK1 كه كم آبياري صورت گرفته ، با توجه به بافت لوم رسي خاك مزرعه و مقدار آب قابل استفاده بالاي آن قسمتي از اين كمبود از ساير آبياري ها قابل جبران مي باشد و چنانچه منحني كفايت نشان مي دهد تلفات نفوذ عمقي علي رغم كم آبياري در اين سيستم زياد و برابر 69/28 درصد مي باشد كه در اين سيستم با فشار كم ، شعاع پاشش آبپاش ها كم شده و يكنواختي توزيع به هم خورده و با توجه به اختلاف فاحش در كاركرد آبپاش ها ، آب در اطراف يكي از آنها جمع و به صورت تلفات نفوذ عمقي از دسترس گياه خارج مي شود . بنابراين مي بايست فشار كاركرد آبپاش ها را افزايش داد .

پيشنهادات

- كاهش راندمان و يا عدم رضايت بهره برداران سيستم هاي آبياري تحت فشار عمدتاً ناشي از عدم رعايت موارد زير هنگام طراحي و يا اجراي سيستم هاي آبياري تحت فشار مي باشد . لازم است شركت هاي طراح و مجري دقت بيشتري در اين موارد داشته باشند :

1- جهت و سرعت باد غالب در ماه هاي مختلف زراعي به خصوص در ماه حداكثر مصرف ، براي انتخاب فواصل آبپاش ها و جهت لوله هاي جانبي .

2- وضع موجود آبياري منطقه به ويژه از نظر دور و ساعات آبياري .

3- انتخاب طول و قطر لوله هاي جانبي با توجه به افت فشار مجاز ( 15 تا 20 درصد فشار متوسط ) انجام گردد .

4- انتخاب آرايش سيستم به نحوي كه افت فشار در لوله اصلي در بدترين شرايط حداقل باشد .

6- نقشه جزئيات اتصالات ، مركز كنترل و توصيه هاي لازم جهت بهره برداري سيستم توسط طراح ارائه گردد .

- بازديد مرتب از آبپاش ها  و اتصالات و مشاهده نحوه كاركرد آنها ، و در صورت ايراد تعمير و در صورت لزوم تعويض آنها و همچنين شستشوي سيستم و خروج مواد اضافي از لوله هاي جانبي انجام پذيرد .

- در سيستم هاي آبياري باراني آبياري در ساعاتي از شبانه روز كه باد كمتر است انجام پذيرد .

- در سيستم هاي آبياري باراني در شرايط كم آبي با تغيير زمان و دور آبياري به خوبي مي‌توان برنامه كم آبياري را اجرا نمود .
- به دليل مشكلات بهره برداري در انتخاب طول بال هاي آبفشان غلطان دقت لازم به عمل آيد .
- در مناطق با باد متوسط و خاك سنگين به كارگيري سيستم كلاسيك ثابت مناسب تر از سيستم آبفشان غلطان و در مناطق با باد كم و خاك متوسط به كارگيري سيستم آبفشان غلطان مناسب تر از سيستم كلاسيك ثابت است .

- كليه توليد كنندگان لوازم و تجهيزات آبياري تحت فشار موظف به ارائه مشخصات هيدروليكي و فني براي توليداتشان و تأسيس نمايندگي در شهرستان هاي بزرگ گردند .

- طراحي ، اجرا و فروش لوازم اين سيستم ها انحصاراً در اختيار شركت هاي داراي مجور و رتبه آبياري بوده و فعاليت اين شركت ها در تمامي استان هاي كشور تحت كنترل دقيق قرار داشته باشد .

- شركت هاي طراح ، مجري و يا فروشنده لوازم آبياري نسبت به خدماتي كه ارائه مي نمايند ، تضمين كافي و معتبر ارائه نمايند . اين امر موجب مي‌شود كه در صورت بروز هر گونه نقص و اشكال در سيستم ، موارد قابل پيگيري و جبران باشد .

- از نظر اولويت طرح هاي تحقيقاتي در مورد سيستم هاي آبياري تحت فشار ، در مورد آبپاش هايي كه عموماً جهت سيستم هاي آبياري توصيه مي شوند ، طيف وسيعي از فشار در سرعت هاي مختلف باد مورد مطالعه قرار گيرد تا فشار اپتيمم در سرعت هاي مختلف باد براي هر نوع آبپاش مشخص گردد .

منابع مورد استفاده

(1). ابراهيمي ، ح . 1375«بررسي و ارزيابي عملكرد سيستم هاي آبياري باراني در استان خراسان ». پايان نامه كارشناسي ارشد ، دانشكده كشاورزي دانشگاه تهران .

(2). اداره كل توسعه روش هاي آبياري تحت فشار. 1376 . «معيار ها و مباني طراحي روش هاي آبياري تحت فشار ».

(3). اكرم ، ح . 1363 «رابطه ضريب يكنواختي با زاويه پرتاب در آبياري باراني با فشار خيلي كم». مجله علوم كشاورزي ايران ، جلد 15 .

 (4). باغباني ، ح . 1374«بررسي تغييرات ارتفاع آبپاش بر تلفات تبخير و بادبردگي در سيستم آبياري دوار مركزی ». مؤسسات تحقيقات آب و خاك كشور .

 (5). قاسم زاده مجاوري ، ف . 1369 .» ارزيابي سيستم هاي آبياري سيستمها . انتشارات آستان قدس رضوي».

(6). عطایی ، م . 1376 . » ارزیابی طرح های آبیاری تحت فشار اجرا شده در منطقه اصفهان و بررسی امکان اصلاح   آنها » . پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه صنعتی اصفهان .

(7). Frost , K.R.and Schwalon , H.C.1955. » Sprinkler evaporation losses » . Agric . Eng.

36(8), PP 526-528.

(8). Jiusheng Li.1998 . » Modeling crop yield as affected by uniformity of sprinkler irrigation system » . Agric Water Manage . 38 :135-146.

 (9). Kenneth and Solomon , H . 1988 .» Irrigation systems selection » . Center for Irrigation Technology. Irrigation Notes .

(10). Tarjuelo , J. M . , Ortega , J. F . , Montero , J . , Dejuan , J.A.2000 . » Modeling evaporation and drift losses in irrigation with medium size impact sprinklers under semi-arid condition » . Agric . Water . Manage  . 43 PP 263 – 284 .